Airport History

Eachdraidh Puirt-adhair na Gàidhealtachd is nan Eilean Earranta Eta

Chaidh Highlands and Islands Airports Ltd a stèidheachadh mar chompanaidh gu h-oifigeil air 4 Màrt 1986 nuair a chaidh a chur air bhonn le Ùghdarras Itealaich Chatharra na RA, às dèidh aonta bho Rùnaire na Stàite airson Còmhdhail aig an àm, am Fìor Urr. Nicholas Ridley, BP.

Bha Mgr RG Crawford na chathraiche air ciad Bòrd HIAL leis a’ Bh-Uas J E Davidson, Mgr MS McKinnon agus Mgr WK Semple mar bhuill a’ Bhùird, le Mgr R J Britton mar Rùnaire na Companaidh.

Structar Tùsail na Companaidh

Chaidh a’ chompanaidh a stèidheachadh an toiseach gus obrachaidhean aig Puirt-adhair Bheinn na Faoghla, Inbhir Nis, Ìle, Kirkwall, Steòrnabhagh, Sumburgh, Tiriodh agus Inbhir Ùige a stiùireadh. Chaidh Port-adhair Bharraigh a chur fo sgèith HIAL ann an 1974, le Port-adhair Cheann Loch Chille Chiarain a’ tighinn fo an sgèith ann an 1996, agus Port-adhair Dhùn Dè ann an 2007.

Faic an Leabhran mu ar 40mh Ceann-bliadhna a rinneadh gus ceann latha stèidheachaidh Puirt-Adhair na Gàidhealtachd agus nan Eileanan Earranta a chomharrachadh.

Clàr-ama de dh’eachdraidh nan Seirbheisean-adhair air a’ Ghàidhealtachd agus sna h-Eileanan

  • 1929 – a’ chiad seirbheis adhair a’ laighe ann an Tiriodh, a chaidh a chur air dòigh leis a’ Chomann Thiristeach airson a dhol gu spòrs samhraidh air An Ruighe.
  • 1933 - 1939 - raon-adhair Inbhir Ùige ga chleachdadh le Highland Airways aig a’ Chaiptean EE Fresson.
  • 18 Giblean 1933 – a’ chiad seirbheis adhair choimeirsealta bho raon-adhair Cheann Loch Chille Chiarain le Midland & Scottish Air Ferries. B’ e seo a’ chiad sheirbheis adhair clàraichte ann an Alba. B’ iad Johnny Rae agus Jimmy Orrell na pìleatan.
  • 19 Giblean 1933 – a’ chiad itealan a’ laighe air raon-adhair Sumburgh.
  • 14 Ògmhios 1933 – a’ chiad itealan a’ laighe air an Tràigh Mhòir, Barraigh, fo stiùireadh a’ Chaiptein Jimmy Orrell ann an DH Dragon le Midland & Scottish Air Ferries.
  • 8 Cèitean 1933 – dh’èirich plèana fo stiùir Caiptean EE Fresson bho Raon-adhair an Longman ann an Inbhir Nis a’ dèanamh air Kirkwall, a’ stad aig Raon-adhair Inbhir Ùige air an t-slighe. Thòisich seo ceangailteachd adhair le prìomh-bhaile na Gàidhealtachd.
  • 16 Cèitean 1933 – a’ chiad sheirbheis chlàraichte do luchd-siubhail bho Raon-adhair Ìle le Midland & Scottish Air Ferries, a’ laighe air an tràigh aig ceann Loch an Dàil.
  • 29 Cèitean 1934 – a’ chiad sheirbheis puist-adhair taobh a-staigh na RA a’ tòiseachadh le cùmhnant airson na slighe eadar Inbhir Nis agus Arcaibh, a chaidh a leudachadh an uair sin gu Inbhir Ùige agus Lerwick.
  • 6 Lùnastal 1934 – chaidh seirbheis adhair air iarrtas a chur air bhog gu na h-Eileanan a Tuath le Highland Airways.
  • 1935 – raon-adhair ùr a’ fosgladh ann an Gleann Èigeadail le raointean-laighe feòir. ’S e Port-adhair Ìle a bhiodh ann nas fhaide air adhart.
  • 1936 – Scottish Airways a’ tòiseachadh air seirbheisean adhair aig raon-adhair Bhaile a’ Mhanaich, Port-adhair Bheinn na Faoghla a-nis.  
  • 2 Ògmhios 1936 – a’ chiad sheirbheis adhair gu raon-adhair Sumburgh air a phìleatadh leis a’ Chaiptean EE Fresson ann an De Havilland Dragon Rapide.
  • 1 Iuchar 1936 – tha Daibhidh Barclay na phìleat air seirbheis adhair ann an DH 89 Dragon Rapide, le ochdnar luchd-siubhail, a’ comharrachadh toiseach seirbheisean adhair cunbhalach do Thiriodh.
  • 7 Lùnastal 1936 – na ciad seirbheisean clàraichte à Barraigh. Chosg tiogaid shingilte gu Rinn Friù airson seirbheis geamhraidh 1936/37 £4 (sin £384 ann an airgead an latha an-diugh).
  • 1937 – raon-adhair Steòrnabhaigh a’ fosgladh airson obrachaidhean armailteach.
  • 1939 - 1943 - tha Raon-adhair Sumburgh ga ghabhail thairis le Ministreachd an Adhair agus air a chleachdadh mar aonad do sguadronan-adhair, a’ gabhail a-steach an dàrna leth den 404mh sguadron aig Feachd-adhair Rìoghail Chanada, agus e a’ cluich ròl cudromach ann an taic ri ionnsaighean costa gus loingeas far costa Nirribhidh agus sa Chuan a Tuath a dhìon. 
  • 1940 - tha an raon-adhair ann am Machaire Shanais air a ghabhail thairis le Meur Adhair a’ Chabhlaich, leis an ainm ùr RNAS Machair Shanais no HMS Landrail air a thoirt dha. 
  • 1940 - chaidh RAF Port Ilein a thogail ann an Ìle còmhla ri Stèisean Smachd Cladaich ann am Bogha Mòr, a tha ga chleachdadh le "bàtaichean-itealaich" Sunderland.
  • 1940 - raon-adhair Kirkwall air a thogail air fearann tuathanais agus air a choimiseanadh mar RAF Grimsetter, agus e mar phàirt de na dìonan airson ionad cabhlaich Scapa Flow. 
  • An Cèitean 1940 – thòisich seirbheisean adhair sìobhalta aig Port-adhair Steòrnabhaigh le Scottish Airways agus iad a’ cleachdadh de Havilland Rapides.
  • 21 Cèitean 1940 - tha Supermachine Spitfire le comas dealbhan a thogail, leis an Oifigear Itealaich Michael F. Suckling mar phìleat, a' dol gu Nirribhidh agus e a’ feuchainn ris an long-cogaidh Ghearmailteach "Bismarck" a lorg.
  • 1941 - tha RAF Beinn na Faoghla a’ dol na ionad airson seirbheisean adhair armailteach a bharrachd air RAF Steòrnabhaigh. 
  • 1942 - a’ chiad raon-laighe tarmac air a thogail san ionad air a bheil Port-adhair Ìle a-nis. 
  • An t-Iuchar 1943 - tha sealbh air raon-laighe Kirkwall a’ gluasad gu Meur Adhair a’ Chabhlaich Rìoghail agus tha an t-ainm RNAS Grimsetter ga thoirt dha. 
  • An Lùnastal 1943 - RNAS Grimsetter air a choimiseanadh mar HMS Robin, mar fo-ionad aig RNAS Hatston (HMS Sparrowhawk) faisg air làimh. 
  • 1948 - ghabh Ministrealachd na h-Itealaich Catharra thairis smachd air a’ phort-adhair air an robh RMAS Grimsetter roimhe. 
  • 1960an –  a’ phrìomh raon-laighe aig Port-adhair Sumburgh air a leudachadh airson gnìomhachas na h-ola is a’ ghas.
  • 1960an - am prìomh raon-laighe aig Port-adhair Sumburgh air a leudachadh a chionn ’s gu bheil àireamh nan seirbheisean adhair clàraichte a’ fàs.  
  • 1963 - dh’fhosgail Port-adhair Dhùn Dè le raon-laighe feòir 900m a dh'fhaid a chaidh a thogail air fearann air ath-bhuannachadh bho Linne Tatha. 
  • An Cèitean 1963 - chaidh seilbh raon-adhair Mhachaire Shanais a ghluasad bho Ùghdarras a’ Chabhlaich gu Mhinistrealachd an Adhair.
  • 5 Iuchar 1966 - thòisich na ciad sheirbheisean adhair clàraichte eadar Port-adhair Dhùn Dè agus Glaschu agus Dùn Èideann.
  • 1970an – raon-laighe tarmac 1,100m air a chur an àite an raon-laighe feòir ann am Port-adhair Dhùn Dè. 
  • 1970an - tha fàs Port-adhair Sumburgh a’ leantainn, le seirbheisean sgeidealaichte a’ tòiseachadh gus ceangal ri seirbheisean heileacoptair a tha a’ frithealadh gnìomhachas na h-ola agus a’ ghas. 
  • 1974 - buidheann de Shaighdearan Mara nan Stàitean Aonaichte a’ gabhail uallach airson tèarainteachd aig Port-adhair Mhachaire Shanais. 
  • 4 Màrt 1986 – port-adhair na Gàidhealtachd is nan Eilean Eta air a stèidheachadh le Ùghdarras Itealaich Chatharra na RA. Tha na puirt-adhair aige a’ gabhail a-steach Beinn na Faoghla, Inbhir Nis, Ìle, Kirkwall, Steòrnabhagh, Sumburgh, Tiriodh agus Inbhir Ùige
  • 1994 - port-adhair Bharraigh a’ tighinn fo sgèith HIAL.
  • 1995 – ghluais seilbh Puirt-adhair na Gàidhealtachd agus nan Eilean bho Ùghdarras Itealachd Shìobhalta na RA gu Rùnaire na Stàite airson Alba agus an uair sin do Mhinistearan na h-Alba nuair a chaidh fèin-riaghladh a thoirt do dh’Alba.
  • 1 Giblean 1996 - port-adhair Cheann Loch Chille Chiarain a’ tighinn fo sgèith HIAL.
  • 1997 - prìomh thogalach port-adhair Dhùn Dè air fhosgladh le Neil Kinnock, a bha na choimiseanair còmhdhail airson an Aonaidh Eòrpaich aig an àm. 
  • 2004 - prìomh thogalach ùr do luchd-siubhail a’ fosgladh ann an Ìle.
  • 1 Dùbhlachd 2007 - Port-adhair Dhùn Dè a’ tighinn fo sgèith HIAL.
  • 2017 - tha pròiseact £7m gus na goireasan aig Port-adhair Sumburgh ùrachadh ga chrìochnachadh, a’ gabhail a-steach seòmar-suidhe sònraichte do luchd-obrach nan crann-ola agus le leasachaidhean air prìomh thogalach a’ phuirt-adhair. Tha e ga fhosgladh le Humza Yusaf, a bha na mhinistear airson Còmhdhail aig an àm. 
  • 2018 - pròiseact bleith cladaich luach £1 millean air a chrìochnachadh airson Port-adhair Bheinn na Faoghla.
  • 2020 - puirt-adhair HIAL a’ ruith seirbheis bhunaiteach gus taic a thoirt do sheirbheisean adhair riatanach is teasairginn rè glasaidhean-sluaigh COVID.
  • An Dàmhair 2021 - a’ comharrachadh 40 bliadhna de Phort-adhair Inbhir Nis.
  • An t-Samhain 2021 – tasgadh de £4 millean ann an ùrachadh raon-laighe Port-adhair Ceann Loch Chille Chiarain gus a bheatha a leudachadh agus gus leigeil le itealain nas truime na 6.85 tunna a chleachdadh airson seirbheisean meidigeach, seirbheisean adhair riatanach agus seirbheisean èiginn.
  • An Dùbhlachd 2022 - pròiseact tasgaidh £2.9 millean aig Port-adhair Sumburgh gus raon-laighe nan heileacoptairean ath-nuadhachadh, na h-apranan agus an t-slighe-tarsainn do charbadan ùrachadh, solais talmhainn èifeachdach a thaobh lùtha a stàladh agus obair drèanaidh a chrìochnachadh.
  • 2023 - pròiseact tasgaidh £5.5m gus uachdar ùr a chur air na raointean-laighe agus gus solais talmhainn ùra a chur a-steach air a chrìochnachadh. 
  • An Dàmhair 2023 - pròiseact tasgaidh luach £5.3 millean gus Port-adhair Steòrnabhaigh a dhìon bho bhuaidhean bleith cladaich air a chrìochnachadh.
  • An t-Samhain 2023 - tasgadh de £5m ann an obair ùrachaidh raon-laighe aig Port-adhair Ìle air a chrìochnachadh.
  • An t-Iuchar 2024 - tha Port-adhair Ìle ag ainmeachadh gum bi e a' co-obrachadh le iomairt Gnèithean air an Oir aig NàdarAlba agus RSPB gus àrainn neadachaidh shàbhailte a chruthachadh dhan steàrnag-bheag, a tha ann an cunnart a dhol à bith.
  • An Lùnastal - deuchainn air carbadan fèin-obrachail eadar Stèisean Port-adhair Inbhir Nis agus prìomh thogalach a’ phuirt-adhair.
  • An t-Sultain 2024 - HIAL a’ buannachadh duais Cleachdadh as Fheàrr de Theicneòlas ann an Duaisean Gnìomhachas Adhair na RA.
  • An t-Samhain 2024 - tha bùth ùr agus Seòmar Sàmhach West Voe a’ fosgladh aig Port-adhair Sumburgh gus am bi àite sìtheil ann do luchd-siubhail.
  • An t-Ògmhios 2024 – buill Urras Fresson a’ tadhal air puirt-adhair Inbhir Nis agus Kirkwall mar phàirt de thuras-adhair cuimhneachaidh airson na ciad seirbheis Post-adhair taobh a-staigh na RA le Caiptean Fresson.
  • 20 Ògmhios 2025 - tha Nèibhidh nan Stàitean Aonaichte a’ toirt raon-adhair Mhachaire Shanais air ais do Mhinistrealachd an Dìon. Seo deireadh a sheirbheis mar ghoireas NATO agus tha an t-ainm ùr MOD Machaire Shanais ga chur air. 
  • An Gearran 2025 - pròiseact £9 millean air a chrìochnachadh gus solais talmhainn nas èifeachdaiche a thaobh lùths a thoirt a-steach ann am puirt-adhair Inbhir Nis agus Kirkwall.
  • Am Mart 2025 - tha deuchainn ga dhèanamh air itealan ùr, an Technam P2012 Traveller, ann am puirt-adhair Bheinn na Faoghla agus Steòrnabhaigh, le deuchainn air a’ phlèana a’ dol na laighe ann am Barraigh. 
  • 2025 - tha Port-adhair Kirwall a’ cur fàilte air 13,000 com-pàirtichean, luchd-taic, luchd-trèanaidh agus luchd-tadhail a’ dol tron phort-adhair airson Geamannan Eadar-nàiseanta Arcaibh.
  • 2025 - port-adhair Cheann Loch Chille Chiarain air a’ gheàrr-liosta mar aon den dà làraichean san RA airson prògram deuchainn hypersonic INVICTUS.
  • Am Faoilleach 2026 - port-adhair Steòrnabhaigh a’ cumail tachartas carthannas gus ceann-bliadhna mòr-thubaist an Iolaire a chomharrachadh.